Edirne Tunca Köprüsü'nü yakından tanıyın: 1608–1615 tarihli, 10 kemerli Ekmekçizade köprüsünün kitabesi, ölçüleri ve onarımları. Karaağaç yürüyüşüne ekleyin.
Tunca Köprüsü, Edirne'den Karaağaç'a giden yolda Tunca Nehri'ni aşan, 17. yüzyılın başında başdefterdar Ekmekçizade Ahmed Paşa'nın yaptırdığı kesme taş köprüdür. Kültür Portalı yapım tarihini 1608–1615 olarak verir; köprü 136,30 metre uzunluğunda, 6,90 metre genişliğindedir ve 11 ayak üzerinde 10 kemerle nehri geçer. Halk arasında Ekmekçizade ya da Eski Köprü adıyla da bilinir.
Kafe & Restoran
Kahve, tatlı ve keyifli bir mola için tıklayın
Karaağaç'a yürüyenlerin çoğu, Meriç Köprüsü'ne varmadan önce bu köprünün üzerinden hızla geçer. Oysa ortasındaki taş köşk, mermer kitabesi ve dört yüzyılı aşan onarım geçmişiyle Tunca Köprüsü durup bakmayı hak eden bir yapıdır.
Hızlı Bakış
| Konu | Bilgi |
|---|---|
| Diğer adları | Ekmekçizade (Ekmekçioğlu) Ahmed Paşa Köprüsü, Eski Köprü |
| Konum | Edirne–Karaağaç yolu, Tunca Nehri |
| Yaptıran | Başdefterdar Ekmekçizade Ahmed Paşa (ö. 1618) |
| Yapım | Kitabeye göre 1607–1608'de başladı; 1615'te tamamlandı |
| Mimar | Kesin bilinmiyor (Sedefkâr Mehmed Ağa'ya atfedilir) |
| Ölçü | 136,30 m uzunluk, 6,90 m genişlik |
| Kemer | 11 ayak üzerinde 10 ana göz; en büyük açıklık 15 m |
| Tescil | Edirne Koruma Kurulu, 04.07.2003 tarihli, 7697 sayılı karar |
| Son büyük onarım | Temmuz–Ağustos 2019, çimentosuz kireç harcıyla |
Edirne'nin bütün tarihi köprülerini tek tabloda görmek isteyenler Edirne'nin tarihi köprüleri rehberimize bakabilir. Tunca Köprüsü'nün kendi hikâyesi ise kitabesinden ve onarım kayıtlarından okunur.
Ekmekçizade Ahmed Paşa ve Köprünün Yapılışı
Köprünün banisi Ekmekçizade Ahmed Paşa, 17. yüzyılın başında Osmanlı maliyesinin en üst makamı olan başdefterdarlıkta bulunan bir devlet adamıydı. TDV İslâm Ansiklopedisi'nde Semavi Eyice'nin yazdığı maddeye göre paşa 1027 (1618) yılında öldü. Kitabedeki şiir, onun "on sekiz yıl" defterdarlık yaptığını söyler. Paşanın şehirdeki tek eseri köprü değildir; Edirne'deki Ekmekçizade Ahmed Paşa Kervansarayı da 1018 (1609–1610) tarihlidir.
Konaklama
Edirne Kaleiçi'nde kahvaltı dahil konaklama için tıklayın
Eyice'ye göre bu noktada önceden ahşap bir köprü bulunduğu söylenir. Taş köprünün yapım tarihi için iki ayrı kayıt vardır:
- Başlangıç, 1016 (1607–1608): Köşkteki kitabenin son satırı "kad büniye fî sene 1016" der, yani "1016 yılında yapıldı".
- Tamamlanma, 1024 (1615): Abdurrahman Hibrî Efendi'nin eserine dayanan Rifat Osman Bey ile onu izleyen Peremeci, Aslanapa ve Çulpan köprünün 1615'te bittiğini yazar.
Kültür Portalı'nın verdiği 1608–1615 aralığı bu iki kaydı birleştirir. Mimar konusu ise açık değildir. Kültür Portalı köprüyü Sultanahmet Camii'nin mimarı Sedefkâr Mehmed Ağa'ya bağlar; Eyice ise bu atfın "sadece tahminden ibaret" olduğunu vurgular. En doğru ifade, köprünün mimarının belgelerle kesinleşmediğidir.
Kitabe Köşkü mü, Namazgâh mı? Köprünün Ortası
Köprünün ortasında, tabliyeden dışarı taşan bir çıkıntı üzerinde taş bir köşk yükselir. Eyice'nin tarifine göre köşk, yola sivri ve yüksek kemerli bir eyvan gibi açılır; iki yanında daha alçak birer sivri kemerli açıklık bulunur. Akıntının gittiği yöne bakan duvarı taş payelerle bölünmüş mazgallar hâlindedir ve mermer kitabe bu açıklıkların üzerindedir.
Davet & Organizasyon
Düğün, nişan ve özel davetler için tıklayın
Kitabedeki beş beyitlik tarih manzumesi Edirneli şair Kâmî'ye aittir. Şiirin bir dizesi paşanın "Tunca nehrini gümüş ve altınla doldurduğunu" söyler; bu, köprüye harcanan büyük servete yapılan şairane bir göndermedir. Manzumenin sonunda kitabenin 1116 (1704) yılında işlendiği de belirtilir. Yani bugün okunan yazı, köprünün tamamlanmasından yaklaşık 90 yıl sonraya tarihlenir.
Kültür Portalı envanteri köşkün başka bir yorumunu da aktarır: Köşk kıble yönüne baktığı için bazı kaynaklarda namazgâh olarak anılır. Envantere göre bölüm 3,90 metre genişliğinde, kare planlıdır ve aynalı tonozla örtülüdür. Girişin iki yanındaki sivri kemerli açıklıklar yarıya kadar demir parmaklıklarla kapatılarak pencere görünümü kazanmıştır. Köşkün tam karşısında, nehre bakan dikdörtgen bir balkon vardır. Köprüde birkaç dakika durmak isterseniz en güzel yer bu balkondur.
Kemerler, Selyaranlar ve Ölçüler
Tunca Köprüsü tamamen düzgün işlenmiş kesme taştan yapılmıştır. Kaynakların verdiği temel ölçüler şöyledir:
Kahvaltı
Bahçede zengin serpme kahvaltı için tıklayın
- Uzunluk ve genişlik: 136,30 m ve 6,90 m (Kültür Portalı, TDV İslâm Ansiklopedisi).
- Gözler: TDV'ye göre yarım yuvarlak on ana göz; Kültür Portalı envanteri, iki uçtaki küçük gözlerle birlikte 12 göz sayar. Uçtaki bu küçük gözlerden bugün su geçmez.
- En büyük kemer: 15 metre açıklığındadır.
- Profil: Ortadaki iki göz daha yüksek tutulduğu için köprü, ortadan iki uca doğru alçalan hafif bir eğim çizer.
- Taşma gözleri: Orta gözlerin yanındaki ayakların üzerinde basık sivri kemerli tahliye gözleri bulunur; taşkın sırasında suyun bir kısmı bunlardan geçer.
- Selyaranlar: Ayakların önündeki su yarıcılar bir cephede üçgen biçimli ve piramit uçlu, öbür cephede çokgen ve külah başlıklıdır. Hangi yönün hangi biçimde olduğu kaynaklarda farklı anlatılır.
Kültür Portalı köprünün kenarlarının korkuluklu olduğunu ve bakımından Karayolları Genel Müdürlüğü'nün sorumlu olduğunu da kaydeder. Envanter numarası A 151'dir; köprü 1. derece anıtsal yapı olarak tescillidir.
Yeni Köprü'den Eski Köprü'ye: Dört Yüzyıllık Onarımlar
Köprünün adları, Edirne'nin köprü takvimini de anlatır. Eyice'ye göre yapıldığında şehrin en son köprüsü olduğu için Yeni Köprü dendi. Sonradan Tunca'daki yapıya Eski Köprü denmeye başlandı; hemen ilerideki ve 1842–1847'de tamamlanan Meriç Köprüsü'nün de halk arasında "Yeni Köprü" diye anılması bu ad değişimini açıklar.
Tunca'nın taşkınları köprüyü defalarca yordu. Kayıtlardaki başlıca dönemeçler şunlardır:
1. Birinci Dünya Savaşı öncesi: Köprünün tabliyesini genişletme fikri gündeme geldi. Rifat Osman Bey'in aktardığına göre bu tasarı, aynı yıllarda Karaağaç'taki gar binasını tasarlayan Mimar Kemaleddin Bey'in şiddetli tepkisiyle karşılaştı. Kemaleddin'in Karaağaç'taki eserini Edirne Karaağaç Tren Garı rehberimizde anlattık. 2. 1960'lı yıllar: Taşkınlarla yıkılan bölümler kemersiz, düz bir beton tabliyeyle tamamlandı; zarar gören köşk yeniden yapıldı. 3. 2008: Kültür Portalı'na göre yarısı ve ortadaki yazıtlı köşkü su taşkınlarıyla yıkılmış olan köprü aslına uygun olarak restore edildi. 4. 2019: Temmuz'da on kişilik bir ekip köprünün tabanındaki yıpranmış taşları sökmeye başladı. Anadolu Ajansı'nın 28 Ağustos 2019 tarihli haberine göre yaklaşık bir buçuk ay süren çalışmada çimento kullanılmadı; köprünün yapıldığı dönemdeki gibi kaymak kireç, taş tozu ve kum harcı tercih edildi. Ardından aynı güzergâhtaki Meriç Köprüsü'ne geçildi.
Bugün de köprü trafiğe açıktır, ancak tarihi dokuyu korumak için kullanım sınırlanabiliyor. Edirne Valiliği 2026'da, 17 Nisan'dan 12 Ekim'e kadar Tunca ve Meriç köprülerinde Karaağaç yönüne tek yönlü trafik uyguladı; dönüşler Dr. Mehmet Müezzinoğlu Köprüsü ve Bosnaköy'deki Süvari Köprüsü'nden yapıldı. Benzer düzenlemeler dönemsel olduğu için araçla gidecekseniz gitmeden önce teyit edin.
Tunca Köprüsü'nde Yürüyüş ve Fotoğraf
Tunca Köprüsü, Tunca'nın Meriç'e kavuştuğu yere yakın bir noktada nehri geçer; bu yüzden üzerinde dururken iki nehrin buluştuğu geniş taşkın ovasını hissedersiniz. Kaleiçi'nden Karaağaç'a yürüyenler önce bu köprüyü, ardından Meriç Köprüsü'nü geçer; Kaleiçi'nden Meriç Köprüsü'ne yürüyüş toplam 25–30 dakika sürer. Nehrin kaynağını, Edirne'ye girişini ve kıyı hayatını merak edenler Edirne'de Tunca Nehri rehberimizi okuyabilir.
Fotoğraf ve gezi için birkaç öneri:
- Kıyıdan yan açı: Köprünün ortadan uçlara alçalan profili ve on kemeri en iyi kıyıdan, yandan görünür.
- Rüzgârsız sabahlar: Su durgunken yarım yuvarlak kemerler yansımalarıyla tam daireye dönüşür.
- Köşk ayrıntısı: Sivri kemerli eyvan, demir parmaklıklı açıklıklar ve mermer kitabe yakın plan için iyi konulardır.
- Güvenlik: Köprü dar ve araç trafiğine açıktır; çekimi kaldırımdan ya da balkondan yapın, yola taşmayın.
- Taşkın dönemleri: Kış ve ilkbaharda su yükseldiğinde kıyıya inmeyin; uçtaki gözler zaten su altında kalabilir.
İki köprüyü Meriç ve Tunca kıyısında daha uzun bir yürüyüşle birleştirmek isteyenler için Edirne nehirleri ve kıyı yürüyüş rotası iyi bir yol arkadaşıdır. Köprüyü şehrin diğer duraklarıyla aynı güne sığdırmak için Edirne'de gezilecek yerler listemize de göz atabilirsiniz.
Kaleiçi'nden Tunca Köprüsü'ne: Konum ve Ulaşım
Tunca Köprüsü, Kaleiçi'nin güneybatısında Karaağaç yolunun başındadır; şehirden Karaağaç'a giden düz yolun ilk tarihi durağıdır. Selimiye'yi gördükten sonra yürüyüşü bu yöne uzatmak kolaydır.
Komşu Konak, Kaleiçi'nde, Mithat Paşa Mahallesi İzmir Caddesi'ndedir. Buradan Selimiye Camii 12–15 dakika, Ali Paşa Çarşısı yaklaşık 5 dakika, Meriç Köprüsü ise 25–30 dakika yürüme mesafesindedir. Özel otoparkımız yok; Kaleiçi'nin dış çeperinde park etmek kolaydır ve köprülere oradan yürünebilir. Köprülerden dönüşte bir kahve molası için Kaleiçi'ndeki tarihi konak kafemize uğrayabilir, Karaağaç yürüyüşünü ertesi sabaha bırakmak isteyenler Edirne merkezde konaklama seçeneklerimize bakabilir. Yürüyüşün başlangıç noktası için Edirne Kaleiçi'ndeki konumumuz (Google Haritalar) işinize yarar.
Sık Sorulan Sorular
Edirne Tunca Köprüsü ne zaman yapıldı?+
Kitabeye göre yapımına 1016 (1607–1608) yılında başlandı; kaynaklar köprünün 1024 (1615) yılında tamamlandığını yazar. Kültür Portalı 1608–1615 aralığını verir.
Tunca Köprüsü'nü kim yaptırdı?+
Başdefterdar Ekmekçizade Ahmed Paşa yaptırdı. Bu yüzden köprü Ekmekçizade ya da Ekmekçioğlu Ahmed Paşa Köprüsü olarak da anılır.
Tunca Köprüsü'nün mimarı kim?+
Kesin bilinmiyor. Kültür Portalı köprüyü Sedefkâr Mehmed Ağa'ya bağlar; TDV İslâm Ansiklopedisi ise bu atfın tahmine dayandığını belirtir.
Tunca Köprüsü kaç metre ve kaç kemerli?+
136,30 metre uzunluğunda ve 6,90 metre genişliğindedir. 11 ayak üzerinde 10 ana kemeri vardır; en büyük kemerin açıklığı 15 metredir.
Tunca Köprüsü'ne neden Eski Köprü denir?+
Yapıldığında Edirne'nin en son köprüsü olduğu için Yeni Köprü dendi. Sonradan Eski Köprü adı yerleşti; 1847'de tamamlanan Meriç Köprüsü de halk arasında Yeni Köprü olarak anılır.
Tunca Köprüsü'nün ortasındaki köşk nedir?+
Mermer kitabeyi taşıyan taş bir köşktür. Kıbleye baktığı için bazı kaynaklar burayı namazgâh olarak anar; karşısında nehre bakan bir balkon bulunur.
Tunca Köprüsü en son ne zaman restore edildi?+
Son kapsamlı onarım Temmuz–Ağustos 2019'da yapıldı ve yaklaşık bir buçuk ay sürdü. Çalışmada çimento yerine kaymak kireç, taş tozu ve kum harcı kullanıldı.
Tunca Köprüsü ile Meriç Köprüsü aynı yolda mı?+
Evet. İkisi de Edirne–Karaağaç yolundadır; Kaleiçi'nden gelirken önce Tunca Köprüsü, ardından Meriç Köprüsü geçilir.
Görsel Kaynakları
- Tunca Köprüsü, nehir kıyısından: MEH Bergmann, CC BY-SA 4.0 (
https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0), kaynak:https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Ekmekcioglu-Ahmet-Pascha-Br%C3%BCcke_%C3%BCber_den_Tundscha_Aufnahme_MEH_Bergmann.JPG, kırpıldı ve WebP'ye çevrildi. - Tunca Köprüsü ve ortasındaki taş köşk: Julian Nyča, CC BY-SA 4.0 (
https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0), kaynak:https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Edirne_Tunca_Bridge_2.JPG, kırpıldı ve WebP'ye çevrildi.
