Komşu Konak
Edirne Bedesteni: 14 Kubbeli, 600 Yıllık Kapalı Çarşı

Edirne Bedesteni: 14 Kubbeli, 600 Yıllık Kapalı Çarşı

7 Kasım 20268 dk okuma

Edirne Bedesteni: 1417–1418'de Eski Cami'ye vakfedilen 14 kubbeli çarşının tarihi, planı ve Evliya Çelebi'nin anlattıkları. Gezmeden önce okuyun, rotayı çizin.

Edirne Bedesteni, Çelebi Mehmed'in 1417–1418'de (Hicri 820) Eski Cami'ye gelir sağlamak için yaptırdığı, 14 kubbeyle örtülü kapalı çarşıdır. Mimarı Hacı Alâeddin'dir. Yapı altı yüzyıl sonra da asıl işini sürdürür: kubbelerin altında bugün de alışveriş yapılır.

Kafe & Restoran

Kafe & Restoran

Kahve, tatlı ve keyifli bir mola için tıklayın

Edirne'de "kapalı çarşı" denince çoğu kişinin aklına Ali Paşa Çarşısı gelir. Oysa şehrin ticaret hayatının çekirdeği, ondan yaklaşık 150 yıl önce Eski Cami'nin yanına kurulan bu taş yapıdır.

Hızlı Bakış

KonuBilgi
YaptıranÇelebi Sultan Mehmed (I. Mehmed, hd. 1413–1421)
Yapım1417–1418 (H. 820)
MimarHacı Alâeddin
VakıfEski Cami'ye gelir sağlamak için yaptırıldı
Örtü14 kurşun kaplı kubbe; 6 paye, iki sıra hâlinde yedişer bölüm
Ölçü40,54 × 74,94 m (yaklaşık 3.038 m²); iç salon yaklaşık 20 × 56 m
Dükkânlarİçte 36 hücre; dış cephelerde kaynaklara göre 54–56 dükkân
KapıDört cephenin ortasında birer kapı
Tescil1. derece anıt, envanter A 88; Koruma Kurulu'nun 04.07.2003 tarihli, 7697 sayılı kararı
OnarımVakıflar Genel Müdürlüğü, 2008
AdresSabuni Mahallesi, Lüleciler Sokak; Eski Cami'nin yanı
Kaleiçi'ndenYürüyerek 8–10 dakika

Bedesten Ne Demek? Kumaş Satıcısından Şehrin Kasasına

Bedesten kelimesinin "bezzâzistan" ya da "bezistan" sözcüğünden geldiği ileri sürülür. Arapçada bezzâz, bez satan kişi demektir. Semavi Eyice'nin TDV İslâm Ansiklopedisi'ndeki maddesine göre bedestenler yalnızca kumaşçı çarşısı değildi; mücevher, değerli taş, silah, süslü koşum takımı ve pahalı kumaş da burada satılırdı.

Bedestenin asıl farkı yapısındaydı. Çevresindeki dükkânların çoğu ahşaptı ve yangında kolayca kül oluyordu. Kalın taş duvarlı, demir kaplı kapıları ve yüksekte açılmış az sayıda penceresi olan bedesten ise çarşının ortasında bir "iç kale" gibi yükseliyordu. Tüccarların değerli malları, kasaları, defterleri ve esnaf loncalarının belgeleri burada saklanırdı. Uluslararası sanal müze projesi Museum With No Frontiers (MWNF) de bedesten görevlilerinin malların fiyatını ve kalitesini denetlediğini, ticari davalarda bilirkişilik yaptığını da kaydeder.

Konaklama

Konaklama

Edirne Kaleiçi'nde kahvaltı dahil konaklama için tıklayın

Eyice önemli bir kuralı da hatırlatır: Osmanlı şehirlerinde çok sayıda han ve arasta olabilirdi, ama bedesten genellikle bir taneydi. Bu kuralın tek istisnası, üç bedesteni olan İstanbul'du. Edirne'nin 15. yüzyılın başında bedestenine kavuşması, başkentin ticari ağırlığını gösterir. Şehrin bu dönemdeki konumunu merak ediyorsanız Edirne'nin Osmanlı başkenti olma hikâyesine göz atabilirsiniz.

Edirne Bedesteni, kubbeler ve iki renkli duvarlar
Edirne Bedesteni, kubbeler ve iki renkli duvarlar

Çelebi Mehmed, Eski Cami Vakfı ve Bursa'daki Benzeri

Bedesten, Eski Cami'nin hemen ardından yapıldı. Cami 1413–1414'te tamamlanmıştı. Kültür Portalı ve Edirne Valiliği'nin kayıtlarına göre Çelebi Sultan Mehmed, Bedesten'i 1417–1418'de Eski Cami'ye vakıf olarak yaptırdı. Envanterde yapım tarihi H. 820 (M. 1418), mimarı Hacı Alâeddin olarak geçer. TDV ise yapımına kardeşi Musa Çelebi döneminde başlandığına dair bir rivayeti de aktarır.

Vakıf düzeni basitti: Dükkânlardan gelen kira, caminin bakımına ve görevlilerinin giderlerine harcanırdı. Yani Bedesten'de alışveriş yapan her tüccar, yanı başındaki camiyi de ayakta tutuyordu. Caminin kendi mimarisini ve hat yazılarını Edirne Eski Camii rehberimizde ayrıntılı anlattık.

Davet

Davet & Organizasyon

Düğün, nişan ve özel davetler için tıklayın

Bedesten'in planını anlamak için Bursa'ya bakmak gerekir. TDV'ye göre Bursa Bedesteni, Yıldırım Bayezid tarafından 802'de (1400) yaptırılmıştı ve altı masif payeyle on dört bölüme ayrılmıştı. Edirne'deki yapı aynı formülü tekrarlar: tek sıra hâlinde altı paye, on dört bölüm, on dört kubbe ve duvarlara bitişik iç dükkânlar. Eyice, Edirne'deki yapının sadeliğine rağmen dış mimaride az da olsa süslemeye yer verildiğini not eder.

Bu plan sonra İstanbul'a taşındı. Kapalıçarşı üzerine yapılmış bir akademik çalışmaya göre 1455–1456 kışında yapımına başlanan İstanbul Eski Bedesteni, Bursa ve Edirne'den devralınan klasik plan tipini izledi. Edirne Bedesteni bu açıdan Osmanlı ticaret mimarisinin Bursa ile İstanbul arasındaki halkasıdır.

14 Kubbeyi Saymak: Yerinde Neye Bakılır?

Bedesten'in 14 kubbesi resmî kaynakların hepsinde aynıdır: Kültür Portalı envanteri, Edirne Valiliği ve TDV İslâm Ansiklopedisi bu sayıyı verir. Kubbeler yedişerli iki sıra hâlinde dizilir ve ortadaki altı payeye oturur. Kurşunla kaplı oldukları için güneşli günlerde gri-mavi parlarlar.

Kahvaltı

Kahvaltı

Bahçede zengin serpme kahvaltı için tıklayın

Gezerken şu ayrıntılara dikkat edin:

  • Duvar örgüsü: Dış duvarlarda kesme taş sıraları tuğla bantlarla dönüşümlü örülmüştür. Uzaktan bakınca yapının çizgili görünmesi bu yüzdendir.
  • Pencereler: Her kubbenin altında bir sivri kemerli pencere vardır, yani iç salonu 14 pencere aydınlatır. MWNF'ye göre üst duvarlardaki pencerelerin her biri farklı bir taş süslemesi taşır. Dışarıdan pencereleri tek tek karşılaştırmak küçük bir oyun gibidir.
  • İki tür dükkân: Dış dükkânlar kemer girişlidir. İçteki hücreler ise düz çatıyla örtülü kare mekânlardır. Uzun kenarlarda 14'er, kısa kenarlarda 4'er hücre olmak üzere toplam 36 hücre bulunur.
  • Kapılar: Her cephenin ortasında bir kapı vardır. Kapının bir yanındaki ve köşelere denk gelen dükkânların yerleşimi, TDV'nin deyişiyle "ustalıkla" çözülmüştür.
  • Ölçek: Dış ölçüler 40,54 × 74,94 metredir. Edirne Vergi Dairesi Başkanlığı'nın kent tanıtım sayfasına göre iç salon yaklaşık 20 × 56 metredir.

İçeri girdiğinizde başınızı kaldırın. Dükkân tabelaları göz hizasında kalır; kubbelerin iç yüzü ve pencerelerden süzülen ışık ise 1418'deki hâline en yakın görüntüyü verir.

Edirne Bedesteni'nde kubbelerin iç görünümü
Edirne Bedesteni'nde kubbelerin iç görünümü

Evliya Çelebi'nin Bedesteni: 300 Dolap, 60 Bekçi ve Kayıp Bir İkiz

Bedesten'in en canlı tarifi 17. yüzyılda Evliya Çelebi'den gelir. Seyahatname'nin Edirne cildinde yapı "şehir ortasındaki Murad Han Bedesteni" diye anılır. Resmî envanter ve TDV ise banisi olarak Çelebi Mehmed'i gösterir. Evliya'nın anlattıkları kısaca şöyledir:

  • Bedesten'in içinde küçük dükkânlı 300 dolap vardır ve her birinde değerli mallar saklanır. Nakışlı bir dolabın üzerinde "Oldular dîdelerim iki kapaklı dolâb" dizesiyle biten bir beyit yazılıdır.
  • İçeri giren kişi altınlara ve pahalı kumaşlara bakmaktan şaşırır, öd ağacı ile amber kokusundan başı döner.
  • İçerideki mücevherler "birkaç Mısır hazinesi" değerindedir. Bu yüzden her gece 60 bekçi kandil yakarak sabaha kadar nöbet tutar ve dört taraftaki demir kapıları kapatır.
  • Evliya'ya göre şehrin sultan çarşılarındaki dükkânların toplamı 6.700'dür ve bunların en eskisi bu bedestendir.

"Dolap" sözcüğü önemlidir. TDV'ye göre bedesten içindeki satış tezgâhlarına dolap denirdi. İstanbul'daki benzer yapılarda da dükkânlar "dolap" ya da "sandık" diye anılır.

Evliya bir şey daha söyler: Edirne'de bir "Eski" bir de "Yeni" bedesten vardır. Marmara Coğrafya Dergisi'nde yayımlanan bir çalışmanın aktardığı çeviriye göre eski olanı Gazi Hüdavendigâr'a, yani I. Murad'a bağlar, 20 kubbeli olduğunu, kubbelerinden birkaçı yıkıldığı için içinde hallaçların çalıştığını ve dışının bit pazarı olduğunu yazar. Bu ikinci yapı bugün ayakta değildir. TDV'ye göre yerinin nerede olduğu bile bilinmiyor. Bugün Edirne'de "Bedesten" denince yalnızca Çelebi Mehmed'in yapısı kastedilir.

Bedesten'in Çevresi: Bir Ticaret Sitesinin İzleri

Eyice, İstanbul ve Ankara'da olduğu gibi Edirne Bedesteni'nin çevresinde de birçok han ve çarşı kurulduğunu, böylece geniş bir ticaret sitesi oluştuğunu yazar. Bu sitenin bir kısmı hâlâ yürüme mesafesindedir:

  • Rüstem Paşa Kervansarayı: Sadrazam Rüstem Paşa'nın 968'de (1560–1561) Mimar Sinan'a yaptırdığı kervansaray, Eski Cami'nin hemen arkasındadır. Edirne Belediyesi'ne göre iki katta 102 oda ve ön cephesinde kervansaraya gelir sağlayan 21 dükkân vardır.
  • Ali Paşa Çarşısı: Mimar Sinan'ın 1568–1569'da yaptığı arasta, Bedesten'den sonraki dönemin büyük çarşısıdır.
  • Selimiye Arastası: III. Murad döneminde Selimiye'ye gelir sağlamak için yapılan bu çarşı, TDV'nin Bedesten çevresinde ayakta kalan çarşılar arasında saydığı yapıdır.
  • İki Kapılı Han: TDV'nin "ortadan kalkmış" diye andığı hanlardan biridir. Kervansarayın ana girişinin açıldığı İki Kapılı Han Caddesi bugün hâlâ bu adı taşır.

Bu üç çarşının ölçülerini, dükkân sayılarını ve hangisinden ne alınacağını Edirne'nin tarihi çarşıları ve hediyelik rehberinde topladık. Bedesten bu rotanın en eski halkasıdır. Bu yüzden çarşı turuna buradan başlayıp Ali Paşa'ya doğru ilerlemek, şehrin ticaret tarihini kronolojik sırayla yürümek anlamına gelir.

Bugün Edirne Bedesteni'ni Gezmek

Bedesten, Vakıflar Genel Müdürlüğü'nün sorumluluğundaki bir vakıf eseridir. Kültür Portalı envanterine göre yapı 2008'de bu kurum tarafından onarıldı ve "önerilen kullanım" sütununda da "çarşı" yazılıdır. Yani yapıyı müzeye çevirmek değil, asıl işlevinde yaşatmak amaçlanmıştır.

Evliya'nın anlattığı altın ve mücevher ticareti bugün Bedesten'de yapılmıyor. İç salonda ve dış cephelerde daha çok yün, kumaş, ev tekstili, giyim, çanta ve hediyelik eşya satan dükkânlar sıralanır. Yerel basına yansıyan bir habere göre çarşı, turistlerden çok Edirnelilerin günlük alışveriş yeridir. Dükkân karması zamanla değişebilir.

Ziyaret için birkaç not:

  • Giriş: Bedesten bilet gerektiren bir müze değil, açık bir çarşıdır. Dört kapının birinden girip karşıdakinden çıkarak iç salonu boydan boya yürüyebilirsiniz.
  • Saat: Bedesten bir müze değil, çalışan bir çarşıdır. Dükkânların açılış-kapanış saatleri ve pazar günleri açık olup olmadıkları değişebilir; gitmeden önce teyit edin.
  • Fotoğraf: Kubbe sırasını ve çizgili duvarları bütün hâlinde görmek için yapıdan biraz uzaklaşıp çevredeki açık alanlardan bakın. İçeride esnafı ve müşterileri izinsiz fotoğraflamayın.
  • Birlikte gezin: Eski Cami ve Bedesten'i aynı yarım saate sığdırabilirsiniz. Üç Şerefeli Cami de birkaç dakika ötededir.
Ahşap bir tezgâhta katlanmış renkli kumaş topları ve yanında eski bir pirinç terazi, yumuşak gün ışığı
Ahşap bir tezgâhta katlanmış renkli kumaş topları ve yanında eski bir pirinç terazi, yumuşak gün ışığı

Kaleiçi'nden Bedesten'e: Konum ve Mola

Bedesten şehir merkezinde, Sabuni Mahallesi'nde, Eski Cami'nin hemen yanındadır. Kaleiçi'nden yürüyüş 8–10 dakika sürer. Yolda Ali Paşa Çarşısı'na uğramak kolaydır; bu çarşı Kaleiçi'nden yaklaşık 5 dakika uzaklıktadır. Selimiye ise Kaleiçi'nden 12–15 dakika (yaklaşık 950 metre) uzaklıktadır. Semtin sokaklarını ve sınırlarını Edirne Kaleiçi rehberimizde bulabilirsiniz. Bedesten'i şehrin öteki dönemlerine ait yapılarla birlikte görmek isteyenler Edirne tarihi eserleri listesine de göz atabilir.

Komşu Konak, Kaleiçi'nde, Mithat Paşa Mahallesi İzmir Caddesi'ndeki tarihi bir konaktır. Özel otoparkımız yoktur. Aracınızı Kaleiçi'nin dış çeperine bırakıp çarşılara yürüyebilirsiniz; orada park etmek kolaydır. Rotanızı Edirne Kaleiçi'ndeki konumumuz (Google Haritalar) üzerinden çizebilirsiniz. Çarşı turunun ardından Kaleiçi'ndeki tarihi konakta kahve molası verebilir, ertesi sabah Selimiye'ye erken çıkmak isterseniz Edirne Kaleiçi'nde konakta konaklama seçeneklerimize bakabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Edirne Bedesteni hangi yıl yapıldı?+

Çelebi Sultan Mehmed tarafından 1417–1418'de, Hicri 820 yılında yaptırıldı. TDV'ye göre yapıma Musa Çelebi döneminde başlandığı da rivayet edilir.

Edirne Bedesteni'nde kaç kubbe var?+

14 kubbe vardır. Kubbeler yedişerli iki sıra hâlinde altı payeye oturur ve kurşunla kaplıdır.

Edirne Bedesteni'nin mimarı kim?+

Kültür Portalı envanterine göre mimarı Hacı Alâeddin'dir.

Bedesten ne demek?+

Kelime "bez satılan yer" anlamındaki bezzâzistandan gelir. Osmanlı şehirlerinde mücevher, değerli kumaş ve silah gibi pahalı malların saklanıp satıldığı, kalın duvarlı kapalı çarşı yapısıdır.

Edirne Bedesteni neden yapıldı?+

Eski Cami'ye gelir sağlamak için vakıf olarak yaptırıldı. Dükkân kiraları caminin bakımına ve görevlilerine harcanırdı.

Edirne Bedesteni ile Ali Paşa Çarşısı aynı yer mi?+

Hayır. Bedesten 1417–1418'de Eski Cami'nin yanına yapılan 14 kubbeli kapalı yapıdır. Ali Paşa Çarşısı ise Mimar Sinan'ın 1568–1569'da yaptığı, tonozlu uzun bir arastadır.

Evliya Çelebi Edirne Bedesteni hakkında ne yazmış?+

İçinde 300 dolap bulunduğunu, mücevherlerin "birkaç Mısır hazinesi" değerinde olduğunu ve her gece 60 bekçinin dört demir kapıyı kapatıp nöbet tuttuğunu yazar.

Kaleiçi'nden Bedesten'e yürüyerek kaç dakika?+

Yaklaşık 8–10 dakika. Bedesten Eski Cami'nin yanında olduğu için iki yapı aynı durakta gezilebilir.

Görsel Kaynakları

  • Edirne Bedesteni, kubbeler ve iki renkli duvarlar: Robert Prazeres, CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0), kaynak: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Edirne_bedesten_DSCF5913.jpg, kırpıldı ve WebP'ye çevrildi.
  • Edirne Bedesteni'nde kubbelerin iç görünümü: Dosseman, CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0), kaynak: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Edirne_Bedesten_Bazaar_in_2017_2819.jpg, kırpıldı ve WebP'ye çevrildi.

İlginizi çekebilir: Konaklama, Kahvaltı, Davet.

Bu yazı, Komşu Konak editör ekibinin yerel bilgisiyle gözden geçirilerek yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır; tarihi yapı fotoğrafları Wikimedia Commons'tan, yazı sonundaki Görsel Kaynakları bölümünde belirtilen lisanslarla alınmıştır; diğer görseller telif güvenliği için yapay zekâ ile üretilmiştir. İçerik bilgilendirme amaçlıdır; ziyaret öncesi gün/saat, fiyat ve güncel durumu teyit etmenizi öneririz. Bir düzeltme öneriniz veya sorunuz olursa info@komsukonak.com adresinden bize ulaşabilirsiniz.

WhatsAppRezervasyon