Edirne Selimiye Külliyesi'nde Dârülhadis, Dârülkurrâ, sıbyan mektebi ve 124 dükkânlı arastayı tanıyın; iki müzeyle birlikte gezi planınızı hemen hazırlayın.
Edirne Selimiye Külliyesi; Selimiye Camii'nin çevresinde yer alan Dârülhadis ve Dârülkurrâ medreseleri, sıbyan mektebi, kütüphane ve Kavaflar Çarşısı olarak da bilinen arastadan oluşan, 1568–1574 yılları arasında Mimar Sinan'ın kurduğu ve III. Murad döneminde Davud Ağa'nın tamamladığı yapı topluluğudur. Bugün iki medrese müze, arasta ise çarşı olarak kullanılır.
Kafe & Restoran
Kahve, tatlı ve keyifli bir mola için tıklayın
Kubbeye bakarken çoğu ziyaretçi bu yapıları fark etmeden geçer. Oysa külliye, caminin neden yalnız bir ibadet yeri değil, eğitimden ticarete uzanan bir şehir kurumu olarak tasarlandığını anlatan asıl belgedir.
Hızlı Bakış
| Birim | Yapım | Mimar | Bugünkü kullanım |
|---|---|---|---|
| Dârülhadis Medresesi | 1570–1571 (H. 978) | Mimar Sinan | Türk ve İslam Eserleri Müzesi |
| Dârülkurrâ Medresesi | 1568–1574 | Mimar Sinan | Selimiye Vakıf Müzesi (2007'den beri) |
| Sıbyan mektebi | III. Murad dönemi (1574–1595) | Davud Ağa | Dernek kullanımında (TDV, 2009) |
| Arasta (Kavaflar Çarşısı) | Doğu kanadı Sinan, batı kanadı Davud Ağa | İkisi birlikte | 124 dükkânlı kapalı çarşı |
| Kütüphane | 1572'de kitapları gönderildi | Caminin içinde | Cami bünyesinde |
| Şehzade Selim Türbesi | 18. yüzyıl | Bilinmiyor | Açık türbe |
| Konum | Edirne merkez, Kavak Meydanı | — | Kaleiçi'nden 12–15 dk yürüyüş |
Külliyenin Planı: Cami Merkezde, Kurumlar Çevrede
Selimiye Külliyesi, 130 × 190 metrelik dış avlunun ortasına oturan caminin etrafında kurgulanmıştır. Medreseler kıble duvarının önünde ve iki yanında simetrik olarak yer alır; sıbyan mektebi ve arasta ise batıda, avlu duvarının dışında, yamacın alt kotunda uzanır. Arazinin eğimi bu düzeni belirlemiştir: arasta, merdivenlerle cami avlusuna bağlanır ve böylece çarşıdan gelen kişi birkaç basamakla ibadet alanına çıkar.
UNESCO, Selimiye'yi "külliye" tipinin en uyumlu örneği olarak tanımlar ve tescil kapsamına 2,5 hektarlık alanı alır. Aynı tescil metni, medreselerin günümüzde müze olarak yeniden kullanıldığını da kaydeder. Caminin mimarisini, minarelerini ve kubbe sistemini ayrıntılı olarak Edirne Selimiye Camii'nin tarihi ve mimarisi yazımızda anlattık; aşağıdaki bölümler caminin çevresindeki kurumları tek tek dolaşıyor.
Konaklama
Edirne Kaleiçi'nde kahvaltı dahil konaklama için tıklayın
Belleten dergisinde 2022'de yayımlanan bir araştırmaya göre 1761–1762 onarımındaki keşif defterleri, külliyenin o tarihteki envanterini birim birim sayar: cami, iki medrese, muallimhâne (sıbyan mektebi), muvakkithâne, Büyük ve Küçük Arasta, sebil ile Kaşıkçı, Nahıl ve Meyve hanları. Aynı belgelere göre dış avluya sekiz kapıdan giriliyordu; Saray Hamamı ve Taş Odalar da külliyeye bağlı mülkler arasındaydı.
Dârülhadis Medresesi ve Türk ve İslam Eserleri Müzesi
Caminin mihrap yönünde, güneydoğu köşesindeki Dârülhadis, hadis ilmi öğretilen yüksek düzeyli bir medreseydi. TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre yapımı 978 (1570–1571) tarihlidir; ilk müderrisi Nâzırzâde 980 (1572–1573) yılında göreve başlamıştır.
Plan
Medrese kare bir avlunun çevresinde, payeli revakların gerisinde iki yana sıralanan on üç hücre ve bir dershane-mescitten oluşur. Avlunun kuzey kenarına bilerek hücre konmamış, dershane caminin kıble duvarının önüne yerleştirilmiştir. Dershanenin kare kütlesi medrese çatısının üstüne çıkar ve yapıya hâkim bir görünüm verir.
Davet & Organizasyon
Düğün, nişan ve özel davetler için tıklayın
Müze olarak bugünü
Dârülhadis, 1925'te Atatürk'ün talimatıyla Edirne'nin ilk müzesine dönüştürüldü ve 1971'den beri Türk ve İslam Eserleri Müzesi adını taşır. 2010'da başlayan onarımın ardından yeniden ziyarete açılan müzenin koleksiyonunda şunlar öne çıkar:
- Kırkpınar güreş geleneğine ait pehlivan eşyaları
- Tekke eşyaları, ölçü ve tartı aletleri
- Osmanlı dönemi silahlar ve İznik çinileri
- Saray mutfağına ait kap kacak
- Avluda 15. yüzyıla uzanan Osmanlı mezar taşları
Avludaki yaşlı porsuk ağacı anıt ağaç olarak tescillidir. Müzenin güncel ziyaret gün ve saatlerini gitmeden önce resmî kaynaktan teyit edin. Edirne'deki diğer müzelerle bir plan yapmak isterseniz Edirne müzeleri rehberi yazımız işinize yarar.
Dârülkurrâ ve Selimiye Vakıf Müzesi
Caminin güneybatı köşesindeki Dârülkurrâ, Kur'an'ın doğru okunuşunun (kıraat) öğretildiği medreseydi ve Dârülhadis'in simetriği olarak yerleştirilmiştir. Kareye yakın dikdörtgen planlı yapıda odalar batı ve güney yönünde "L" biçiminde sıralanır, doğu yönünde ise dershane bulunur. Arazideki kot farkı nedeniyle güney köşesi pahlanmış, buraya dükkânlar yerleştirilmiştir. Kuzeydeki taçkapı cephesi kesme taş, diğer cepheler bir sıra taş, iki sıra tuğla almaşık örgüdür.
Kahvaltı
Bahçede zengin serpme kahvaltı için tıklayın
TDV'ye göre Selimiye Dârülkurrâsı, Sinan'ın yaptığı dârülkurrâlar arasında hücreli düzeniyle günümüze ulaşabilen tek yapıdır. 7 Mayıs 1579 tarihli vakfiyede bina "bir büyük oda ve on yedi oda" olarak tarif edilir.
Vakıf Müzesi
Vakıflar Genel Müdürlüğü 2006'da medreseyi onardı ve yapı 1 Temmuz 2007'de Selimiye Vakıf Müzesi olarak açıldı. Dershane ve dokuz oda sergi alanıdır. Teşhirde şunlar yer alır:
- Teberrükat (bağış yoluyla vakfa kalan eşyalar) ve çini örnekleri
- Hat levhaları ve el yazması eserler
- Şamdanlar, rahleler ve bir usturlap
- Dershanede eski bir ders ortamını canlandıran düzenleme
- Revaklarda Mimar Sinan'ın hayatını ve eserlerini anlatan panolar
Müzenin adresi Meydan Mahallesi, Taş Odalar Sokak No: 2'dir. Ziyaretin ücretsiz olduğu bilinir; açılış saatlerini ve ücret durumunu gitmeden önce güncel kaynaktan teyit edin.
Sıbyan Mektebi ve Arasta (Kavaflar Çarşısı)
Sıbyan mektebi
Caminin batısında, arastaya bitişik duran sıbyan mektebi çocuklara okuma yazma öğretilen ilk kademe okuldu. Bir bodrum katının üzerinde kare planlı, kubbeyle örtülü bir yapıdır. Batı yönünde, tek mermer sütuna dayanan iki kemerli bir revak vardır. Duvarlar bir sıra taş, iki sıra tuğla örülüdür; iç mekânda zengin kalem işleri, ocak ve dolap nişleri bulunur. Kuzey ve doğu cepheleri penceresizdir; güney cephesinde üç kuşevi göze çarpar. TDV'nin 2009 tarihli maddesine göre mektep bir dernek tarafından kullanılıyor, bodrum katı kahvehane olarak hizmet veriyordu; güncel kullanımını yerinde teyit etmek gerekir.
Arasta
Evliya Çelebi'nin Kavaflar Çarşısı diye andığı arasta, geliri camiye bağlanan vakıf çarşısıdır. Yaklaşık 255 metre uzunluğundaki yapıda 124 dükkân sıralanır; kuzey, güney ve batıda kapıları vardır. Arastanın doğu dükkânları Sinan'ın, batı dükkânları, üstünü örten tonoz ve ortadaki dua kubbesi ise III. Murad döneminde Davud Ağa'nın işidir. Dua kubbesinin altından merdivenlerle cami avlusuna çıkılır.
Bugün arastada hediyelik eşya, tekstil ve yöresel ürün dükkânları bulunur. Edirne'den ne alınacağı ve şehrin diğer tarihi çarşıları için Edirne tarihi çarşıları ve hediyelik listesi yazımıza bakabilirsiniz.
Kütüphane, Türbe ve Kaybolan Birimler
Selimiye Kütüphanesi
Kütüphane ayrı bir bina değil, caminin batı yönündeki mahfillere yerleştirilmiş bir birimdir. TDV'ye göre kuruluşta yaklaşık 400 kitap Hazine-i Âmire'den seçildi ve 29 Aralık 1572 tarihli bir belgeye göre sandıklarla Edirne'ye gönderildi. 1579 vakfiyesi, ikisi hattat ve nakkaş olan üç kütüphane görevlisi ile bir cilt ustası öngörür. Kütüphane III. Selim döneminde yeniden düzenlendi, 19. yüzyıl sonunda Edirne'deki başka kütüphanelerin kitapları da buraya nakledildi. Koleksiyondan 110 kitap İstanbul'a götürülmüştür ve bugün Türk ve İslam Eserleri Müzesi'ndedir.
Şehzade Selim Türbesi
Dârülhadis'in yanında, III. Ahmed'in oğlu Şehzade Selim adına yapılmış açık türbe bulunur. Dört mermer sütun üzerinde sivri kemerlerle açılan kare yapı kubbeyle örtülüdür; ortada şahideli mermer lahitli kabir yer alır.
Artık görülmeyenler
- Muvakkithâne: Namaz vakitlerini hesaplayan saat odası, 1761–1762 onarım belgelerinde geçer; bugün ayakta değildir.
- Yemişkapanı Hanı: TDV'ye göre Selimiye'nin alt tarafındaki bu büyük han 1609–1610'da yapılmış, iki katlı ve avlulu bir yapıydı; eski Edirne fotoğraflarında görülen han bütünüyle yıkılmış, yeri bugün parktır.
- Kaşıkçı, Nahıl ve Meyve hanları: Külliyeye gelir getiren bu yapılar 18. yüzyıl belgelerinde kayıtlıdır; günümüze ulaşmamıştır.
Selimiye'nin şehrin öteki anıtlarıyla bağını görmek için Edirne tarihi eserleri rehberi yazımıza göz atabilirsiniz.
Külliyeyi Gezmek İçin Pratik Notlar
Külliyeyi caminin etrafında bir tur olarak düşünün. Önerilen sıra şöyle: arastadan girip dua kubbesinin altından avluya çıkın, camiyi gezin, ardından kıble tarafına dolaşarak iki medreseyi ve türbeyi görün. Bu tur, müzelerde geçirilen süreye göre 1,5–2,5 saat sürer. Caminin içini ve avlusunu adım adım gezmek için Selimiye Camii ziyaret rehberi yazımızı da açabilirsiniz.
- Namaz vakitleri: Cami bölümünde ziyaret namaz vakitlerinde durur; müzeleri bu aralara yerleştirin.
- Sırt çantası yerine hafif çanta: Müzelerin dar oda kapıları ve arastanın kalabalığı için daha rahattır.
- Arasta kapanış saati: Dükkânlar akşam saatlerinde kapanır; alışverişi turun sonuna bırakacaksanız saati kontrol edin.
Kaleiçi'nden Selimiye'ye yürüyüş yaklaşık 950 metredir ve 12–15 dakika sürer. Rotanızı Edirne Kaleiçi'ndeki konumumuz (Google Haritalar) üzerinden kurabilirsiniz; Kaleiçi'nde özel otopark yoktur, semtin dış çeperinde park yeri bulmak kolaydır. Güne erken başlayıp müzeler açılmadan önce avlumuzda bir Edirne serpme kahvaltı sofrası kurabilir, merkeze yakın kalmak için Edirne merkezde konaklama seçeneklerimize bakabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Selimiye Külliyesi'nde hangi yapılar var?+
Selimiye Camii'nin yanı sıra Dârülhadis ve Dârülkurrâ medreseleri, sıbyan mektebi, arasta (Kavaflar Çarşısı), cami içindeki kütüphane ve Şehzade Selim Türbesi bulunur.
Selimiye Külliyesi'ni kim yaptı?+
Cami, iki medrese ve arastanın doğu dükkânları Mimar Sinan'ındır. Arastanın batı dükkânları, dua kubbesi ve sıbyan mektebi III. Murad döneminde Davud Ağa tarafından tamamlandı.
Selimiye'deki medreseler bugün ne olarak kullanılıyor?+
Dârülhadis Medresesi Türk ve İslam Eserleri Müzesi, Dârülkurrâ Medresesi ise 2007'den beri Selimiye Vakıf Müzesi olarak kullanılıyor.
Türk ve İslam Eserleri Müzesi ne zaman kuruldu?+
Müze 1925'te Edirne'nin ilk müzesi olarak açıldı ve 1971'den beri bugünkü adını taşıyor.
Selimiye Arastası kaç dükkânlı?+
Yaklaşık 255 metre uzunluğundaki arastada 124 dükkân vardır. Evliya Çelebi burayı Kavaflar Çarşısı olarak anar.
Selimiye Vakıf Müzesi ücretli mi?+
Müzenin ücretsiz olduğu bilinir. Ücret ve saat bilgisi değişebileceğinden gitmeden önce güncel kaynaktan teyit edin.
Selimiye Külliyesi UNESCO listesinde mi?+
Evet. Selimiye Camii ve Külliyesi 2011'de UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne alındı; tescil alanı 2,5 hektardır.
Selimiye Külliyesi'ni gezmek ne kadar sürer?+
Cami, iki müze ve arastayı kapsayan bir tur genellikle 1,5–2,5 saat sürer.
Görsel Kaynakları
- Türk ve İslam Eserleri Müzesi, Dârülhadis avlusu: Dosseman, CC BY-SA 4.0 (
https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0), kaynak:https://commons.wikimedia.org/wiki/File:T%C3%BCrk_ve_%C4%B0slam_Eserleri_M%C3%BCzesi_Courtyard_view_in_2024_6082.jpg, kırpıldı ve WebP'ye çevrildi. - Selimiye Külliyesi, güneyden genel görünüm: Tarikkaanmuslu, CC BY-SA 4.0 (
https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0), kaynak:https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Selimiye_Mosque_and_Edirne_Old_Mosque_viewed_from_south,_Edirne_-_Tarik_Kaan_Muslu.jpg, kırpıldı ve WebP'ye çevrildi.
