Edirne Üç Şerefeli Cami (1438-1447) 67,62 m minaresi, Eski Cami (1403-1414) 9 kubbesi ve 50'den fazla hat yazısı. Ölçüler, detaylar ve ziyaret ipuçları.
Edirne'de Üç Şerefeli Cami 1438–1447 arasında II. Murad tarafından, Eski Cami ise 1403–1414 arasında inşa edildi; ikisi de merkezde ve birbirine yürüme mesafesindedir. Üç Şerefeli, 67,62 metrelik minaresi ve Osmanlı mimarisinin ilk büyük revaklı avlusuyla; Eski Cami ise dört fil ayağı üzerine oturan dokuz kubbesi ve 50'den fazla hat yazısıyla öne çıkar.
Kafe & Restoran
Kahve, tatlı ve keyifli bir mola için tıklayın
Edirne'de yerel bir tekerleme durakları özetler: "Eski Cami'nin yazısı, Üç Şerefeli'nin kapısı, Selimiye'nin yapısı." Bu yazı tekerlemenin ilk iki yapısına ayrılmış.
Hızlı Bakış
| Konu | Üç Şerefeli Cami | Eski Cami |
|---|---|---|
| Yapım | 1438–1447 | 1403–1414 |
| Yaptıran | II. Murad | Emir Süleyman / Çelebi Mehmed |
| Kubbe | ~24 m çapında merkezi kubbe | 4 fil ayağı üzerine 9 kubbe |
| Minare | 4 minare, en yükseği 67,62 m | 2 minare |
| Öne çıkan | Taçkapı, revaklı avlu | Celi sülüs hat yazıları |
| Giriş | Ücretsiz | Ücretsiz |
Üç Şerefeli Cami
1438'de yapımına başlanan cami 1447'de tamamlandı; yaptıran Sultan II. Murad. Kaynaklarda mimarının Muslihiddin (Muhlisiddin) olduğu belirtilir, ancak bu bilgi kesinleşmiş değildir.
Adını veren minare
Cami adını, üç şerefesine birbirini görmeyen üç ayrı merdivenle çıkılan minaresinden alır. Bu minare 67,62 metre yüksekliğinde ve 203 basamaklı. Selimiye yapılana kadar en yüksek Osmanlı minaresiydi.
Konaklama
Edirne Kaleiçi'nde kahvaltı dahil konaklama için tıklayın
Üç ayrı merdiven fikri Osmanlı mimarisinde bir ilktir ve sonradan Selimiye'yi de etkilemiştir; Selimiye'nin kuzeydoğu ve kuzeybatı minarelerinde aynı çözüm uygulanmıştır. Minarenin gövdesi kırmızı taş zikzaklar ve ak karelerle hareketlendirilmiş, kaidesinde Bursa kemerli sağır nişler yer alır.
Caminin dört minaresi var ve hepsi farklı: biri üç, biri iki, diğer ikisi tek şerefeli. Desenleri de ayrı — burmalı (spiral), yivli ve baklavalı. Kaynaklara göre Fatih Sultan Mehmet Baklavalı Minare'yi, Sultan II. Mustafa Burmalı Minare'yi, Sultan I. Ahmet ise kuzeybatıdaki tek şerefeli minareyi yaptırmıştır.
Mimarlıkta bir kavşak noktası
Üç Şerefeli, Osmanlı mimarisinde çok kubbeli düzenden tek büyük kubbeli düzene geçişin ilk denemelerinden biridir. Merkezi kubbe yaklaşık 24 metre çapında ve dönemin en büyük Osmanlı kubbesiydi. Yapı ayrıca Osmanlı mimarisinin ilk büyük revaklı avlusuna sahiptir; bu da klasik dönem cami şemasının habercisidir.
Davet & Organizasyon
Düğün, nişan ve özel davetler için tıklayın
Tekerlemedeki "kapı"
Tekerlemede caminin "kapısı" ile anılmasının nedeni, iki kemer içinde kavsaranın yer aldığı süslemeli taçkapısı. Taçkapıda mukarnaslar, yan nişlerin üst bölümlerinde kıvrık dal ve rumi motifleri arasına yerleştirilmiş yazılar bulunur.
Avluya bakarken şu ayrıntıları arayın:
- Çini panolar: Avlu pencerelerinden ikisinin alınlığında lacivert ve ak renkli çini süslemeler var; burada Sultan II. Murad'ın adı geçer. Bu çinilerin, Bursa'daki Yeşil Cami'yi (1419–21) süsleyen ustalarla aynı grup tarafından üretildiği düşünülüyor.
- Kalem işleri: Revak kubbelerindeki özgün kalem işleri, Osmanlı camilerindeki en eski örnekler arasında sayılır.
- Malzeme: Taçkapı, yan kapılar, minareler, sütun başlıkları ve pencerelerde mermer ile ak ve kiremit rengi taş birlikte kullanılmış.
Yapı 1752 depreminde hasar gördü ve 1763'te onarıldı; minarelerin üst gövdeleri ile şerefeleri, özgün mukarnaslı işçilikten daha sade biçimde yenilendi. 1930'da kapsamlı bir restorasyon, 1999'da ise kalem işlerine yönelik çalışma yapıldı.
Kahvaltı
Bahçede zengin serpme kahvaltı için tıklayın
Eski Cami
Şehrin en eski büyük camisi. Yapımına 1403'te Emir Süleyman Çelebi başlattı, Musa Çelebi zamanında sürdü ve Çelebi Sultan Mehmed döneminde 1414'te tamamlandı. Yan kapı kitabesine göre mimarı Konyalı Hacı Alâeddin, kalfası Ömer ibn İbrahim'dir.
Dokuz kubbe, dört fil ayağı
Cami kare planlı ve kesme taştan; üzeri dört fil ayağı (iri paye) üzerine oturan dokuz kubbeyle örtülü. Kubbelerin çapı yaklaşık 13,50 metre, fil ayaklarının kenar ölçüsü 2,80 metre. İç mekân 2.116 metrekare.
Bu ölçüler mimarlık tarihi açısından anlamlı: Yıldırım Bayezid'in Bursa'daki Ulu Cami'si 12 ayak üzerine yaklaşık 10,60 metre çapında 20 kubbeyle örtülüdür. Eski Cami'de ayak sayısı dörde inmiş, kubbe çapı 13,50 metreye çıkmıştır. Yani yapı, iç mekânı bölmeden büyütme yolunda bir ilerlemeyi temsil ediyor; bu nedenle "ulu cami tipinin son merhalesi" ve klasik Osmanlı şemasının habercisi sayılır.
Caminin iki minaresi var. Doğudaki kule tarzındaki minare camiden bağımsızdır ve yapıyla birlikte inşa edilmiştir — bu bağımsızlık ulu cami geleneğinin bir ögesidir. Diğer minare sonradan eklenmiş; daha uzun, iki şerefeli ve iki merdivenlidir, kaidesinde bir de çeşme bulunur.
Camide avlu yoktur; üç kapı ve beş gözlü bir son cemaat yeri vardır. Çevresinde bedesten, medrese, muvakkithane ve sebil bulunduğu için küçük bir külliye niteliği taşır.
Tekerlemedeki "yazı"
Eski Cami'nin en ünlü özelliği hat yazıları. İç mekân duvarlarında, payelerde ve dış duvarlarda celi sülüs tekniğiyle yazılmış 50'den fazla yazı bulunuyor ve bunlarda beş hattatın eli var. Bazı yazılar 6 metre uzunluğa ulaşıyor.
Aramanız gereken yazılar:
- Allah ve Hz. Muhammed lafızları: Son cemaat yerinin iki kanadında, büyük harflerle.
- Kalp biçimli çift "vav": Ortasında "Maşallahu Teâlâ" yazılı. Caminin en çok fotoğraflanan detayı.
- Hadisler: "Dünya ahiretin tarlasıdır" ve "Alimler peygamberlerin varisleridir" gibi.
- Esmaü'l-Hüsna ve halifelerin isimleri.
Diğer görülmesi gerekenler
- Hacı Bayram-ı Veli'nin kürsüsü: II. Murad'ın daveti üzerine Edirne'ye gelen Hacı Bayram-ı Veli'nin vaaz verdiği kürsü camide korunuyor. Hatırasına hürmeten bu kürsü bir daha kullanılmamıştır.
- Rükn-ü Yemani: Mihrabın sağındaki pencerede, Kâbe'den geldiği rivayet edilen bir taş bulunur; özellikle kutsal günlerde ziyaret edilir.
- Ahşap mahfil: Filibeli Ramazan Ağa tarafından 1611'de yapılmış, edirnekârî süslemeli.
- Mermer minber: Yan yüzleri rumi ve geometrik bezemeli.
- Kılıçlı hutbe geleneği: Camide sürdürülen geleneklerden biri.
Evliya Çelebi, camiyi anlatırken kıble tarafında güzel sesli kuşlar ile lale, sümbül ve erguvan gibi çiçeklerin bulunduğunu yazar; mevsimine göre bu çiçeklerin küçük kaplarda cami safları arasına konulduğunu aktarır.
Ziyaret İpuçları
- Giriş: Her iki camiye giriş ücretsizdir.
- Kıyafet: Uygun kıyafet gerekir; kadın ziyaretçiler için baş örtüsü genellikle girişte bulunur. Ayakkabılar çıkarılır.
- Saat: Namaz vakitlerinde ziyaret yoğunluğu artar. Sabah erken ya da öğleden sonra orta saatler daha sakindir.
- Fotoğraf: Eski Cami'nin hat yazıları için içeriden, Üç Şerefeli'nin taçkapısı ve avlusu için dış mekân ışığı daha iyi sonuç verir. Fotoğraf noktaları için Edirne fotoğraf noktaları yazımıza bakın.
- Süre: Üç Şerefeli için 45 dakika, Eski Cami için 30 dakika yeterlidir.
- Sıra: Selimiye'yi de aynı gün gezecekseniz Selimiye → Üç Şerefeli → Eski Cami sırası mesafe açısından verimlidir. Program için Edirne 1 günde gezi planı yazımıza bakabilirsiniz.
Selimiye'nin ayrıntıları için Selimiye Camii ziyaret rehberi yazımız yol gösterir; şehrin tüm duraklarını görmek isterseniz Edirne gezilecek yerler yazımıza bakın.
Konum ve Ulaşım
Her iki cami de şehrin tam merkezinde ve birbirine kısa bir yürüyüş mesafesinde. Eski Cami'nin çevresinde tarihi çarşılar yer alır; ayrıntı için Edirne'nin tarihi çarşıları ve ne alınır yazımıza bakabilirsiniz.
Edirne Kaleiçi'ndeki konumumuz (Google Haritalar) üzerinden camilere olan mesafeyi ölçebilirsiniz; Kaleiçi'nden her iki camiye 5–10 dakikada yürünür. Merkezi bir edirne konaklama bu yakınlığı avantaja çevirir; seçenekler için konaklama sayfamıza bakın. Şehir dışından geliyorsanız İstanbul'dan Edirne'ye nasıl gidilir yazımız faydalıdır.
Sık Sorulan Sorular
Üç Şerefeli Cami kaç yılında yapıldı?+
Yapımına 1438'de başlandı, 1447'de tamamlandı. Yaptıran Sultan II. Murad'dır.
Üç Şerefeli Cami'nin minaresi kaç metre?+
67,62 metre. Üç şerefesine 203 basamakla, birbirini görmeyen üç ayrı merdivenle çıkılır. Selimiye yapılana kadar en yüksek Osmanlı minaresiydi.
Üç Şerefeli Cami'nin kaç minaresi var?+
Dört. Biri üç, biri iki, diğer ikisi tek şerefelidir; burmalı, yivli ve baklavalı desenlerle birbirinden ayrılırlar.
Eski Cami kaç yılında yapıldı?+
Yapımına 1403'te Emir Süleyman Çelebi başladı, Çelebi Sultan Mehmed döneminde 1414'te tamamlandı. Mimarı Konyalı Hacı Alâeddin'dir.
Eski Cami'nin kaç kubbesi var?+
Dört fil ayağı üzerine oturan dokuz kubbe. Kubbelerin çapı yaklaşık 13,50 metre, iç mekân 2.116 metrekaredir.
Eski Cami'de kaç hat yazısı var?+
Celi sülüs tekniğiyle yazılmış 50'den fazla yazı bulunuyor ve bunlarda beş hattatın eseri yer alıyor. Bazı yazılar 6 metre uzunluğa ulaşır.
Kalp şeklindeki çift "vav" nerede?+
Eski Cami'nin iç mekânında, paye ve beden duvarlarındaki büyük hat örnekleri arasında yer alır; ortasında "Maşallahu Teâlâ" yazılıdır.
Camilere giriş ücretli mi?+
Hayır, her iki camiye de giriş ücretsizdir. Uygun kıyafet gerekir ve ayakkabılar çıkarılır.
İki camiyi tek seferde gezebilir miyim?+
Evet. İkisi de merkezde ve yürüme mesafesinde; toplam 1,5 saat ayırmanız yeterlidir.
Hangi cami önce gezilmeli?+
Selimiye'yi de programa alacaksanız Selimiye → Üç Şerefeli → Eski Cami sırası mesafe açısından en verimlisidir.
