Edirne'nin kurtuluşu: 25 Temmuz 1920 işgali, 11 Ekim 1922 Mudanya, 25 Kasım teslimi ve Lozan'la Karaağaç. Kutlama haftasında şehri gezmek için okuyun.
Edirne'nin kurtuluşu, 25 Temmuz 1920'den beri işgal altında bulunan şehrin 25 Kasım 1922'de yeniden Türk yönetimine geçmesidir. Bu dönüş, 11 Ekim 1922'de imzalanan Mudanya Mütarekesi'nin Doğu Trakya'nın boşaltılmasını öngören hükümleriyle başladı ve şehrin teslim tutanağının imzalanmasıyla tamamlandı; Karaağaç ise 24 Temmuz 1923 tarihli Lozan Antlaşması'yla Türkiye'de kaldı.
Kafe & Restoran
Kahve, tatlı ve keyifli bir mola için tıklayın
Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın Edirne kronolojisi bu günü tek cümleyle kaydeder: "25 Kasım 1922 Edirne işgalden kurtuldu." Her yıl aynı gün şehir, bu dönüşü törenler ve geçitle kutluyor.
Hızlı Bakış
| Tarih | Olay |
|---|---|
| 9–13 Mayıs 1920 | Edirne Kongresi; Trakya Paşaeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'nin toplantısı |
| 20–25 Temmuz 1920 | Doğu Trakya'da harekât; 25 Temmuz'da Edirne'nin işgali |
| 11 Ekim 1922 | Mudanya Mütarekesi imzalandı |
| 14/15 Ekim 1922 gecesi | Mütareke yürürlüğe girdi |
| 31 Ekim 1922 | Doğu Trakya'da devir teslim Çorlu'dan başladı |
| 25 Kasım 1922 | Edirne'de Türk yönetimi kuruldu |
| 24 Temmuz 1923 | Lozan Antlaşması; Karaağaç Türkiye'de kaldı |
| 25 Kasım 2026 | 104'üncü yıl dönümü (çarşamba) |
1920: Trakya'da Direniş Örgütü ve Edirne'nin İşgali
Birinci Dünya Savaşı'nı sona erdiren Mondros Mütarekesi'nin ardından Trakya'da sivil ve askerî bir direniş örgütlenmesi başladı. Türkiye Bilimler Akademisi'nin "Millî Mücadelenin Yerel Tarihi" dizisinin Edirne cildi, bu yapının iki ayağını öne çıkarır: sivil tarafta Trakya Paşaeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti, askerî tarafta Cafer Tayyar Paşa komutasındaki 1. Kolordu. Cemiyet görüşlerini Trakya Paşaeli adlı gazeteyle duyuruyordu.
Atatürk Ansiklopedisi'ne göre 9–13 Mayıs 1920'de toplanan Edirne Kongresi'nde Cafer Tayyar Paşa "Millî Kumandan" ilan edildi. Aynı günlerde İtilaf Devletleri, 18–26 Nisan 1920'de toplanan San Remo Konferansı'nda Doğu Trakya'nın geleceğini masaya yatırmıştı.
Konaklama
Edirne Kaleiçi'nde kahvaltı dahil konaklama için tıklayın
Yunan birliklerinin Doğu Trakya harekâtı 20 Temmuz 1920'de Tekirdağ'a yapılan çıkarmayla başladı. Kolordunun direnişi yaklaşık bir hafta sürdü ve harekât 25 Temmuz 1920'de Edirne'nin işgaliyle tamamlandı. Şehir bundan sonra yaklaşık iki yıl dört ay boyunca işgal yönetiminde kaldı.
Mudanya Mütarekesi: 11 Ekim 1922
Büyük Taarruz'un ardından Mudanya'da toplanan konferans, 11 Ekim 1922'de Türk heyeti adına İsmet Paşa'nın imzasıyla sonuçlandı. Türk Tarih Kurumu'nun yayımladığı mütareke metnine göre anlaşma 14'ü 15'ine bağlayan gece yarısı yürürlüğe girdi. Edirne açısından belirleyici hükümler şunlardı:
- Boşaltma: Doğu Trakya, mütarekenin 5. maddesine göre yaklaşık 15 gün içinde Yunan birliklerince boşaltılacaktı.
- Sivil idare: Yönetim, İtilaf Devletleri subayları aracılığıyla 30 gün içinde Türk memurlarına devredilecekti.
- Karaağaç: Meriç'in sağ yakası, Karaağaç ile birlikte barış yapılıncaya kadar İtilaf birliklerinin denetiminde kalacaktı.
Mütareke, Doğu Trakya'yı İstanbul ve Boğazlar'dan ayrı bir takvime bağladı. Edirne ve çevresi birkaç hafta içinde Türk yönetimine dönerken İstanbul ile Boğazlar'ın boşaltılması ancak Lozan'dan sonra, Ekim 1923'te tamamlanacaktı. Bu yüzden Trakya kamuoyu için Mudanya, savaşın masada kazanılan ilk somut sonucu oldu.
Davet & Organizasyon
Düğün, nişan ve özel davetler için tıklayın
Mütarekenin imzalandığı gün Vekiller Heyeti, Doğu Trakya'yı teslim almakla Refet Bey'i (Bele) görevlendirdi. Refet Paşa 19 Ekim'de İstanbul'da göreve başladı; 14 Ekim 1922'de ise Şakir Bey (Kesebir) Edirne valiliğine atandı. Atatürk Ansiklopedisi, Mustafa Kemal Paşa'nın bu süreçteki hedefini kendi sözleriyle aktarır: "Selimiye üzerinde Türkün al sancağını dalgalandırmak."
Doğu Trakya'da Devir Teslim: Çorlu'dan Edirne'ye
Devir teslim tek günde değil, doğudan batıya kademeli olarak yapıldı. Atatürk Ansiklopedisi'ne göre süreç 31 Ekim 1922'de Çorlu'nun teslim alınmasıyla başladı ve Doğu Trakya'nın son büyük şehri Edirne'nin 25 Kasım 1922'de teslim alınmasıyla tamamlandı.
Edirne'deki son günlerin sırası, yerel tarih çalışmalarında şöyle aktarılır:
Kahvaltı
Bahçede zengin serpme kahvaltı için tıklayın
1. Birliklerin ayrılışı: Yunan birlikleri kaynaklara göre 21 ya da 22 Kasım 1922'de şehirden ayrıldı; iki tarih farklı çalışmalarda geçiyor. 2. Heyetin gelişi: Vali ve beraberindeki heyet 24 Kasım Cuma günü şehre girdi. 3. Teslim tutanağı: 25 Kasım 1922'de tesellüm (teslim alma) tutanağı imzalandı ve Edirne'de Türk yönetimi resmen kuruldu.
Dönemin anlatımları, şehirde zafer takları kurulduğunu, Hükümet Konağı önünde törenle bayrak çekildiğini aktarır. Tarihçi Güngör Mazlum'un derlediği hatıralara göre heyeti bir genç kız ekmek ve tuzla karşılamış, kurdeleyi kesmesi için bir makas uzatmıştı; bayrak işlemeli bir bohça içinde getirilip göndere çekilmişti.
Bir yıl sonra, 25 Kasım 1923'teki ilk yıl dönümünde kaynaklara göre 50 binden fazla kişi toplandı; Türkiye Büyük Millet Meclisi'nden gelen bir heyet törene katıldı ve Mustafa Kemal Paşa kutlamaya bir mektup gönderdi.
Lozan ve Karaağaç: Sınır Şehri Edirne
Mudanya'nın açık bıraktığı son konu Karaağaç'tı. Meriç'in batı yakasındaki istasyon semti, 24 Temmuz 1923'te imzalanan Lozan Antlaşması'yla Türkiye'ye bırakıldı ve böylece Edirne'nin bugünkü sınırları çizildi. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi'nin ifadesiyle Lozan, Edirne'yi bir "serhad şehri" yaptı. Türkiye Bilimler Akademisi çalışması da Mudanya ile başlayan boşaltma sürecinin Lozan'la tamamlandığını vurgular.
Bugün Karaağaç, Trakya Üniversitesi Rektörlüğü olarak kullanılan tarihi gar binası ve Lozan Anıtı'yla şehrin en çok ziyaret edilen semtlerinden biri. Semti nasıl gezeceğinizi Edirne Karaağaç gezi rehberimizde, şehrin Hadrianopolis'ten Cumhuriyet'e uzanan genel kronolojisini ise Edirne'nin tarihi yazımızda bulabilirsiniz.
Bugün 25 Kasım: Edirne'de Kurtuluş Kutlamaları
Edirne'nin kurtuluş yıl dönümü her yıl valilik ve belediye işbirliğiyle hazırlanan bir programla kutlanır. Program yıldan yıla değişse de genel akış benzerdir:
- Sabah töreni: Atatürk Anıtı'nda saygı duruşu, İstiklal Marşı ve çelenk sunma.
- Geçit töreni: Atatürk Bulvarı'nda konuşmalar, halk oyunları gösterileri, 1922'deki girişi anlatan temsilî canlandırma ve geçit.
- Gün içi: 100. Yıl Anıtı'nda çelenk sunma.
- Akşam: Atatürk Kültür Merkezi'nde konser ve üstü açık bir otobüsle mahalleleri dolaşan bando.
2025 programında sabah töreni saat 10.00'da Atatürk Anıtı'nda başladı; Atatürk Bulvarı'ndaki canlandırma ve geçit Orduevi çevresinde yapıldı, 100. Yıl Anıtı'ndaki çelenk sunma öğleden sonraya, konser ve bando gösterisi ise akşam saatlerine yerleştirildi.
Anadolu Ajansı'nın 2025 haberine göre kutlamalarda bayraklı paramotorlar şehir üzerinde uçtu, esnaf ise ziyaretçilere badem ezmesi ve tava ciğeri ikram etti. 25 Kasım 2026, 104'üncü yıl dönümüdür ve çarşamba gününe denk gelir. Tören saatlerini ve yol kapamalarını Edirne Valiliği ile Edirne Belediyesi'nin duyurularından teyit edin.
Aralık'ta ikinci tarih: Atatürk'ün Edirne ziyareti
Kurtuluş kutlamalarından bir ay sonra şehir ikinci bir anma günü yaşar. Mustafa Kemal Atatürk, 21–25 Aralık 1930'da Edirne'yi ziyaret etmişti ve bu ziyaret her yıl 21 Aralık'ta anılır. Törende kortej Saraçlar Caddesi boyunca Atatürk Anıtı'na yürür, ardından belediye binasındaki Atatürk Odası ziyaret edilir. 2025'te ziyaretin 95'inci yıl dönümü kutlandı. Kasım sonu ile aralık ortası arasında şehre gelecekler için iki tarih aynı gezide birleştirilebilir.
Kurtuluş Haftasında Edirne'yi Gezmek
25 Kasım'a denk gelen bir gezide tören alanlarına erken gitmek iyi fikirdir: geçit sırasında Atatürk Bulvarı ve çevresi trafiğe kapanabilir, bu yüzden şehir merkezinde yürüyerek dolaşmak en rahat yoldur. Kaleiçi'nde özel otopark bulunmaz, ama Kaleiçi'nin dış çeperinde park yeri bulmak kolaydır.
Kurtuluş gününü tarihî bağlamıyla yaşamak isteyenler için iki durak öne çıkar. İlki, Mudanya'dan Lozan'a uzanan sürecin son halkası olan Karaağaç'tır: tarihi gar binasının önündeki Lozan Anıtı, şehrin bugünkü sınırlarının nasıl çizildiğini hatırlatır. İkincisi Selimiye'dir; 1922'nin hedefi olarak anılan "Selimiye üzerinde al sancak" sözü, caminin şehir silüetindeki yerini de anlatır. 2026'da 25 Kasım çarşambaya denk geldiği için hafta içi bir gezi planlayanlar, tören sabahını ve öğleden sonraki sakin saatleri birlikte değerlendirebilir.
Tören sonrasında rota kolayca uzatılabilir. Selimiye Camii, Edirne Kaleiçi'ndeki konumumuz (Google Haritalar) noktasından 12–15 dakikalık yürüyüş mesafesinde; 1568–69'da Mimar Sinan'ın inşa ettiği Ali Paşa Çarşısı yaklaşık 5 dakikada, Eski Cami 8–10 dakikada, Meriç Köprüsü ise 25–30 dakikada. Şehrin anıtlarını tek listede görmek isteyenler Edirne tarihi eserleri rehberimize göz atabilir; kasım sonu havasına uygun bir gezi planı için Edirne sonbahar gezisi yazımız da işinize yarar.
Kutlama haftasını şehirde geçirmek isteyenler için Edirne merkezde, Kaleiçi'nde konaklama seçeneğimize bakabilir, tören sabahına 09:00–13:00 arasında sunulan Edirne serpme kahvaltısıyla başlayabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Edirne'nin kurtuluşu ne zaman?+
Edirne, 25 Kasım 1922'de teslim tutanağının imzalanmasıyla yeniden Türk yönetimine geçti. Kurtuluş yıl dönümü her yıl 25 Kasım'da kutlanır.
Edirne ne zaman işgal edildi?+
Doğu Trakya harekâtı 20 Temmuz 1920'de Tekirdağ'a yapılan çıkarmayla başladı ve 25 Temmuz 1920'de Edirne'nin işgaliyle tamamlandı.
Edirne ne kadar süre işgal altında kaldı?+
25 Temmuz 1920'den 25 Kasım 1922'ye kadar, yaklaşık iki yıl dört ay işgal yönetiminde kaldı.
Mudanya Mütarekesi Edirne için neden önemli?+
11 Ekim 1922'de imzalanan mütareke, Doğu Trakya'nın yaklaşık 15 gün içinde boşaltılmasını ve sivil yönetimin 30 gün içinde Türk memurlarına devrini öngördü. Edirne'nin dönüşü bu hükümlerle başladı.
Karaağaç ne zaman Türkiye'ye katıldı?+
Mudanya'da barışa kadar İtilaf denetimine bırakılan Karaağaç, 24 Temmuz 1923'te imzalanan Lozan Antlaşması'yla Türkiye'ye bırakıldı.
Edirne'yi kim teslim aldı?+
Vekiller Heyeti, Doğu Trakya'yı teslim almakla Refet Bey'i (Bele) görevlendirdi; Edirne valiliğine 14 Ekim 1922'de Şakir Bey (Kesebir) atandı. Teslim tutanağı 25 Kasım 1922'de imzalandı.
25 Kasım'da Edirne'de neler yapılıyor?+
Sabah Atatürk Anıtı'nda tören, ardından Atatürk Bulvarı'nda temsilî canlandırma ve geçit töreni, gün içinde 100. Yıl Anıtı'nda çelenk sunma ve akşam konser ile bando gösterisi düzenleniyor.
2026'da Edirne'nin kurtuluşunun kaçıncı yıl dönümü kutlanacak?+
25 Kasım 2026, Edirne'nin kurtuluşunun 104'üncü yıl dönümüdür ve çarşamba gününe denk gelir.
