Edirne'deki Mimar Sinan eserlerinin tam listesi: Selimiye, Ali Paşa Çarşısı, Rüstem Paşa Kervansarayı ve dahası; yapım yılları, adresler, yürüyüş rotası.
Edirne'deki Mimar Sinan eserlerinin başında Selimiye Camii ve külliyesi gelir. Onu Ali Paşa Çarşısı, Rüstem Paşa Kervansarayı, Sokullu Mehmed Paşa Hamamı ve Defterdar Mustafa Paşa Camii izler. Şehir merkezindeki bu yapıların çoğu Selimiye'den 10 dakikalık yürüyüş mesafesindedir. İlçe sınırları içinde ise Havsa'daki Sokullu Mehmed Paşa Külliyesi de Sinan'a aittir.
Kafe & Restoran
Kahve, tatlı ve keyifli bir mola için tıklayın
Sinan, 1560'lardan 1570'lerin sonuna uzanan yaklaşık yirmi yılda Osmanlı'nın eski başkentinin yüzünü değiştirdi. Kanuni ve II. Selim dönemlerinde verdiği eserler bugün de şehrin en çok gezilen duraklarıdır.
Hızlı Bakış
| Konu | Bilgi |
|---|---|
| Kesin kabul edilen ana eserler | 9 (merkezde 8, Havsa'da 1) |
| En ünlüsü | Selimiye Camii, 1568–1574 |
| UNESCO | Selimiye ve Külliyesi, 27 Haziran 2011 (no 1366) |
| Kubbe çapı | ~31,30 m (kaynaklara göre 31,2–31,5 m) |
| Minare | 4 minare, her biri 3 şerefeli, ~70,89 m |
| Merkezdeki rota | ~2–2,5 km, yarım gün |
| Havsa'ya uzaklık | ~26 km, araçla yaklaşık yarım saat |
Edirne'deki Mimar Sinan Eserleri Listesi
Sinan'ın eserleri, ölümünden sonra yazılan Tezkiretü'l-Bünyan ve Tuhfetü'l-Mi'marîn adlı eser listelerinden (tezkirelerden) bilinir. TDV İslâm Ansiklopedisi'ne ve Vakıflar kaynaklarına göre Edirne'de kesin kabul edilen yapılar şunlardır:
| Eser | Yıl | Yaptıran | Bugün |
|---|---|---|---|
| Selimiye Camii | 1568–1574 (açılış genelde 1575) | II. Selim | İbadete açık; UNESCO Dünya Mirası |
| Selimiye Dârülhadis Medresesi | 1570–71'de tamamlandı | II. Selim | Türk ve İslam Eserleri Müzesi |
| Selimiye Dârülkurrâ Medresesi | 1569–1575 arası | II. Selim | Selimiye Vakıf Müzesi |
| Selimiye Arastası (doğu dükkânları) | 1568–1574 | II. Selim | Çarşı olarak kullanılıyor |
| Ali Paşa Çarşısı | 1568–69 (kimi kaynakta 1560–65) | Semiz Ali Paşa | Çarşı olarak kullanılıyor |
| Rüstem Paşa Kervansarayı | 1560–61 (kimi kaynakta 1554) | Sadrazam Rüstem Paşa | Konaklama tesisi |
| Sokullu Mehmed Paşa Hamamı | 1568–69 | Sokullu Mehmed Paşa | Ayakta; Vakıflar mülkü |
| Defterdar Mustafa Paşa Camii | 16. yüzyılın ikinci yarısı | Defterdar Mustafa Paşa | İbadete açık |
| Havsa Sokullu Mehmed Paşa Külliyesi | 1576–77 | Sokullu Mehmed Paşa | Cami ve bazı bölümler ayakta |
Yıllar kaynaklara göre bir iki yıl oynayabilir. Tabloda TDV İslâm Ansiklopedisi'nin verdiği tarihler esas alınmıştır.
Konaklama
Edirne Kaleiçi'nde kahvaltı dahil konaklama için tıklayın
Selimiye Camii: Sinan'ın Başyapıtı
Selimiye, II. Selim'in emriyle 1568–1574 arasında yapıldı. Sinan bu camiyi bitirdiğinde 80'li yaşlarındaydı. Rivayete göre Sinan, "Şehzade çıraklık, Süleymaniye kalfalık, Selimiye ustalık eserimdir" demiştir. Ancak bu söz Sinan'ın kendi tezkirelerinde geçmez; Evliya Çelebi'nin anlatımına dayanır. Tezkiretü'l-Bünyan'da ise Sinan, Selimiye'nin kubbesinin Ayasofya'nınkinden 4 zira (arşın) geniş olduğunu vurgular.
Caminin başlıca ölçüleri:
| Ölçü | Değer |
|---|---|
| Kubbe çapı | 31,30 m (TDV; diğer kaynaklarda 31,2–31,5 m) |
| Kubbe yüksekliği | 42,25 m (TDV; Bakanlık 43,28 m) |
| Minareler | 4 adet, her biri 3 şerefeli, 70,89 m |
| Minare merdivenleri | Her minarede 3 ayrı merdiven |
| Taşıyıcı | 8 ayak |
| Namaz alanı | 45 × 36 m |
| Dış avlu | ~130 × 190 m |
Kubbeyi taşıyan sekiz ayak, iç mekânı neredeyse tek bir boşluk gibi gösterir. UNESCO, Selimiye'yi Osmanlı külliye mimarisinin doruğu olarak 27 Haziran 2011'de Dünya Mirası Listesi'ne aldı.
Davet & Organizasyon
Düğün, nişan ve özel davetler için tıklayın
Cami, Kasım 2021'de başlayan kapsamlı restorasyonun ardından 18 Şubat 2026'da tüm bölümleriyle yeniden ibadete açıldı. Ziyaret namaz vakitlerinde durur. Hangi saatlerde gezebileceğiniz için Edirne Selimiye Camii ziyaret saatleri yazımıza bakın.
Selimiye Külliyesi: Medreseler ve Arasta
Selimiye yalnızca bir cami değil, bir külliyedir. Avlunun köşelerindeki yapılar da Sinan'ın planının parçasıdır:
- Dârülhadis Medresesi: Caminin güneydoğusunda yer alır ve 1570–71'de tamamlanmıştır. 1925'ten beri müze olarak kullanılır; 1971'den bu yana Türk ve İslam Eserleri Müzesi adını taşır.
- Dârülkurrâ Medresesi: Caminin güneybatısındadır. 2006–07 restorasyonundan sonra Vakıflar'a bağlı Selimiye Vakıf Müzesi olmuştur. Müze 09:00–17:00 arası açıktır, pazartesi kapalıdır, giriş ücretsizdir.
- Selimiye Arastası: Dış avlunun batı duvarı boyunca uzanır. TDV'ye göre yaklaşık 255 m uzunluğunda ve 124 dükkânlıdır. Doğu sıradaki dükkânlar Sinan'ın eseridir. Batı dükkânları, tonozlu üst örtü ve dua kubbesi ise III. Murad döneminde Mimar Davud Ağa tarafından tamamlanmıştır.
Arastadan bugün badem ezmesi, meyve sabunu ve hediyelik eşya alınabilir. Ne alınacağına dair öneriler Edirne tarihi çarşıları yazımızda.
Kahvaltı
Bahçede zengin serpme kahvaltı için tıklayın
Ali Paşa Çarşısı
Ali Paşa Çarşısı, Sadrazam Semiz Ali Paşa'nın Babaeski'deki vakfına gelir sağlamak için yaptırılmıştır. Şair Tîgî'nin tarih dörtlüğüne göre yapım yılı 1568–69'dur. Çarşı yaklaşık 300 m uzunluğundadır ve 6 kapısı vardır. İç cephedeki kırmızı-beyaz almaşık kemerler, Sinan'ın taş ve tuğlayı bir arada kullanma ustalığını gösterir.
Çarşı 28 Eylül 1992'de büyük bir yangın geçirdi ve 1997'de onarılarak yeniden açıldı. Bugün Üç Şerefeli Camii'nin yakınında, şehir merkezinin en canlı alışveriş noktalarından biridir. Üstü kapalı olduğu için yağmurlu günlerde de rahatça gezilir.
Rüstem Paşa Kervansarayı ve Sokullu Hamamı
Rüstem Paşa Kervansarayı, Kanuni'nin sadrazamı Rüstem Paşa için 1560–61'de yapıldı. Eski Cami'nin güneydoğusunda, İki Kapılı Han Caddesi'ndedir. Yapı iki bölümden oluşur: büyük avlulu şehir hanı Sinan'ındır, küçük avlulu menzil hanının mimarı ise bilinmez. Vakıflar 1960–65 arasında yapıyı restore etti. Kervansaray Temmuz 1972'de konaklama tesisi olarak açıldı ve 1980'de Ağa Han Mimarlık Ödülü'nü aldı. Bugün de konaklama tesisi olarak kullanılmaktadır.
Sokullu Mehmed Paşa Hamamı, Sokullu Mehmed Paşa'nın yaptırdığı, 1568–69 tarihli bir çifte hamamdır. Kadınlar ve erkekler bölümü ayrıdır. Halk arasında "Üç Şerefeli Hamamı" diye de anılır, çünkü Üç Şerefeli Camii'nin tam karşısında, Hükümet Caddesi'ndedir. Yapı Vakıflar'ın mülküdür. Son yıllarda restorasyon gördüğü için ziyaret durumunu gitmeden önce teyit edin.
Defterdar Mustafa Paşa Camii
Sabuni Mahallesi'ndeki Defterdar Mustafa Paşa Camii, kitabesi olmadığı için kesin tarihlenemeyen bir yapıdır. Kaynaklar onu 16. yüzyılın ikinci yarısına, kimi zaman 1569–74 aralığına yerleştirir. Kubbesi 1752 depreminde çöktü. Vakıflar Genel Müdürlüğü 1962'de kubbeyi aslına uygun olarak yeniden inşa etti. Cami bugün ibadete açıktır. Selimiye kalabalığından uzak, sakin bir duraktır.
Havsa'daki Sokullu Mehmed Paşa Külliyesi
Edirne merkezine yaklaşık 26 km uzaklıktaki Havsa'da, Sokullu Mehmed Paşa'nın genç yaşta ölen oğlu Kurd Kasım Paşa adına yaptırdığı bir külliye vardır. Kayıp kitabesine göre tarihi 1576–77'dir. Külliyenin camisi, arastanın dua kubbesi, kısmen harap hamamı ve 1780 tarihli sebil-çeşmesi ayaktadır. Han, imaret ve medrese ise günümüze ulaşmamıştır. İstanbul yönünden gelirken yol üzerinde kısa bir mola için uygundur.
Sinan'a Atfedilen, Tartışmalı ve Kaybolan Yapılar
Edirne'deki bazı yapılar Sinan'ın adıyla anılır ama tezkirelerde geçmez. Akademik kaynaklar bunları "atfedilen" olarak niteler:
| Yapı | Yıl | Not |
|---|---|---|
| Kanuni (Saray) Köprüsü | 1553–54 (Kültür Portalı ~1560) | Sarayiçi'ne geçiş, Tunca üzerinde; tezkirelerde yok |
| Adalet Kasrı | 1561 | Edirne Sarayı'nın ayakta kalan tek yapısı; atfı tartışmalı |
| Yalnızgöz (Tekgöz) Köprüsü | 1567 (kimi kaynakta 1570) | Tek kemerli; tezkirelerde yok |
Sinan'ın yaptığı değil, onardığı bir yapı da sık karıştırılır: Taşlık (Mahmud Paşa) Camii. Vakfiyesi 1473 tarihlidir ve Fatih'in veziri Mahmud Paşa'nın eseridir. Cami 1937'de yıktırıldı, Vakıflar tarafından 2006–07'de yeniden yapıldı.
Bir başka yaygın hata da Kum Kasrı'dır. Kasır ve hamamı Fatih dönemine, 15. yüzyılın ortasına aittir; Sinan'ın eseri değildir. Sinan'ın Edirne Sarayı için yaptığı Terazi Kasrı (1554) ve haremdeki Yatak Hamamı ise bugün ayakta değildir. Sarayın kalıntıları ve Kırkpınar meydanı için Edirne Sarayiçi ve Kırkpınar rehberi yazımıza bakabilirsiniz.
Yarım Günlük Edirne Mimar Sinan Rotası
Selimiye'den başlayan bu rota yaklaşık 2–2,5 km'dir ve rahat bir tempoyla yarım gün sürer. Mesafeler yaklaşıktır.
| Sıra | Durak | Selimiye'den yürüyüş |
|---|---|---|
| 1 | Selimiye Camii, Vakıf Müzesi, Türk ve İslam Eserleri Müzesi | Aynı avlu |
| 2 | Selimiye Arastası | 1–3 dk |
| 3 | Sokullu Mehmed Paşa Hamamı (Üç Şerefeli karşısı) | 6–8 dk |
| 4 | Rüstem Paşa Kervansarayı | 7–9 dk |
| 5 | Ali Paşa Çarşısı | ~10 dk |
| 6 | Defterdar Mustafa Paşa Camii | 10–12 dk |
| 7 | Kanuni Köprüsü (isteğe bağlı) | 15–18 dk |
Rotayı Selimiye'den sabah erken başlatmak, öğle namazı arasına kadar caminin içini görmenizi sağlar. Öğleden sonra çarşılar ve hanlar kalır. Rotayı Üç Şerefeli Camii ve Eski Cami ile genişletmek isterseniz Üç Şerefeli ve Eski Cami rehberi yazımız iki camiyi ayrıntılı anlatır.
Rotada Mola ve Konaklama
Rota boyunca bir mola vermek, özellikle yaz öğlelerinde şarttır. Selimiye'ye birkaç dakikalık yürüyüş mesafesindeki avlumuzda Türk kahvesi, dibek kahvesi ya da tatlıyla soluklanabilirsiniz; menü için Kaleiçi kafe sayfamıza bakın. Güne sofrayla başlamak isterseniz Kaleiçi'nde kahvaltı seçeneğimiz 07:30–10:30 arası hazırdır.
Sinan rotasını sabah serinliğinde başlatmak için camiye yakın kalmak büyük kolaylık sağlar. Selimiye yakını konaklama sayfamızda mesafeleri bulabilirsiniz. Edirne Kaleiçi'ndeki konumumuz (Google Haritalar) İzmir Caddesi No: 18'dedir. Şehrin genel tarihi için Edirne tarihi yazımız, tüm duraklar için Edirne gezilecek yerler rehberimiz yol gösterir.
Sık Sorulan Sorular
Edirne'de Mimar Sinan'ın kaç eseri var?+
Tezkirelere ve TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre kesin kabul edilen 9 ana eser vardır: Selimiye Camii, iki medresesi, arastası, Ali Paşa Çarşısı, Rüstem Paşa Kervansarayı, Sokullu Hamamı, Defterdar Mustafa Paşa Camii ve Havsa'daki Sokullu Külliyesi. Kanuni Köprüsü ve Adalet Kasrı gibi yapılar ise Sinan'a atfedilir.
Selimiye Camii ne zaman yapıldı?+
II. Selim'in emriyle 1568–1574 arasında yapıldı; ibadete açılışı genellikle 1575 olarak verilir. 2011'de UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne girdi.
Sinan "ustalık eserim" sözünü gerçekten söyledi mi?+
Bu söz rivayettir. Sinan'ın kendi tezkirelerinde geçmez, Evliya Çelebi'nin anlatımına dayanır. Tezkiretü'l-Bünyan'da ise Selimiye'nin kubbesinin Ayasofya'dan 4 zira geniş olduğu vurgulanır.
Selimiye'nin kubbe çapı kaç metre?+
TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre 31,30 m'dir. Kaynaklar 31,2 ile 31,5 m arasında değerler verir. Kubbe yüksekliği TDV'ye göre 42,25 m'dir.
Selimiye'nin minareleri kaç metre?+
Dört minarenin her biri yaklaşık 70,89 m'dir ve üçer şerefelidir. Her minarede şerefelere çıkan üç ayrı merdiven vardır.
Kum Kasrı Mimar Sinan'ın eseri mi?+
Hayır. Kum Kasrı ve hamamı Fatih dönemine, 15. yüzyılın ortasına aittir. Sinan'ın Edirne Sarayı için yaptığı Terazi Kasrı ve Yatak Hamamı ise günümüze ulaşmamıştır.
Edirne'deki Sinan eserleri bir günde gezilir mi?+
Merkezdeki eserler yarım günde rahatça gezilir; rota yaklaşık 2–2,5 km'dir. Havsa'daki külliyeyi eklemek için araçla yaklaşık bir saat daha ayırmak gerekir.
Rüstem Paşa Kervansarayı gezilebilir mi?+
Yapı bugün konaklama tesisi olarak kullanılıyor. Avlusunun dışarıdan gelen ziyaretçilere açık olup olmadığını gitmeden önce teyit etmek iyi olur.
